TKR

  อายุ 80 กว่าแล้ว... ผ่าเปลี่ยนเข่าจะฟื้นไหม?" เจาะลึกความเสี่ยงและสิ่งที่ลูกหลานต้องรู้ ก่อนตัดสินใจให้ "คุณตายาย" กลับมาเดินได้อีกครั้ง "หมอครับ คุณแม่ปวดเข่าจนเดินไม่ได้มาเป็นปีแล้ว กินยาก็ไม่หาย แต่ท่านอายุ 85 แล้ว ใจหนึ่งก็อยากให้ท่านกลับมาเดินได้ อีกใจก็กลัวท่านจะไม่ฟื้นจากการผ่าตัด... อายุเยอะขนาดนี้ ผ่าตัดมันจะคุ้มความเสี่ยงไหมครับ?" นี่คือความหนักใจอันดับหนึ่งของลูกหลานครับ เมื่อต้องตัดสินใจเรื่องการผ่าตัดใหญ่ให้ผู้สูงอายุในบ้าน เคสของคุณยายละมุน (นามสมมติ) วัย 86 ปี เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน ท่านมีโรคประจำตัวทั้งความดันและเบาหวาน แต่เข่าเสื่อมรุนแรงจนต้องนั่งรถเข็นตลอดเวลา ทำให้ท่านซึมเศร้าเพราะออกไปไหนไม่ได้ สุดท้ายครอบครัวตัดสินใจให้ท่านผ่าตัดด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ วันนี้คุณยายกลับมาเดินจูงมือหลานไปสวนสาธารณะได้แล้วครับ เรื่องนี้บอกเราว่า  "อายุเป็นเพียงตัวเลข แต่สภาพร่างกายและความพร้อมคือของจริง" ความจริงเกี่ยวกับ "ความเสี่ยง" ในวัย 80+ หลายคนกลัวการวางยาสลบ กลัวผ่าตัดแล้วเสียเลือดมาก หรือกลัวแผลไม่หาย แต่ในปัจจุบันวงการแพทย์กระดูกแ...

  ผ่าเข่ามา 5 ปีแล้ว... จะกลับไปเตะบอลหรือวิ่งจ๊อกกิ้งได้ไหม? เปิดคัมภีร์ "ท่าต้องห้าม" VS "ท่าต้องทำ" เพื่อรักษาเข่าเทียมให้อยู่ยาวๆ "หมอเก่งครับ ผ่าเข่ามาตั้ง 5 ปีแล้ว ตอนนี้ลุงเดินปร๋อเลย ลุงว่าจะกลับไปลงสนามเตะบอลกับเพื่อนเก่า หรือไปวิ่งมาราธอนสักหน่อย จะเป็นอะไรไหมครับ?" นี่คือคำถามที่ผมเจอบ่อยมากจากคนไข้ "วัยเก๋า" ที่สุขภาพใจเกินร้อยครับ! หลังจากผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมไปหลายปี พอหายเจ็บและกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ หลายท่านก็เริ่มมีความมั่นใจ อยากกลับไปทำกิจกรรมหนักๆ เหมือนสมัยหนุ่มๆ สาวๆ แต่ช้าก่อนครับ! ถึงแม้ข้อเข่าเทียมยุคใหม่จะแข็งแรงทนทาน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่ามันจะไม่มีวันพัง วันนี้หมอเก่งจะมาเปิด "คู่มือการใช้งานฉบับระยะยาว" สำหรับคนไข้ที่ผ่าตัดมาเกิน 5 ปี ว่าอะไรที่  "ห้ามทำเด็ดขาด"  และอะไรที่  "ต้องทำสม่ำเสมอ"  เพื่อให้เข่าคู่ใจอยู่กับเราไปจนถึงวัย 90 ครับ ความจริง: ทำไม 5 ปีผ่านไป... ถึงยังต้องระวัง? ช่วง 5 ปีหลังผ่าตัด คือช่วงที่คนไข้ใช้งานเข่าได้คล่องที่สุดครับ แต่เปรียบเสมือนรถยนต์ที่วิ่งมาได้ระยะหนึ...

  เสียงดัง "กึก" ในเข่าเทียม! เข่าหลวมหรือเปล่า? หรือหมอใส่ไม่แน่น? ... ความจริงที่คุณต้องรู้ก่อนจิตตก "หมอเก่งครับ! เมื่อเช้าลุงลุกจากเก้าอี้ ได้ยินเสียง 'กึก' ดังมากจากเข่าข้างที่ผ่ามา ลุงใจหายวาบเลย นึกว่าเหล็กข้างในมันหัก หรือน็อตมันหลุดออกมาแล้ว!" คุณลุงศักดิ์ (นามสมมติ) โทรหาผมด้วยน้ำเสียงตื่นตระหนก ทั้งที่เพิ่งผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมไปได้ 6 เดือน และเดินได้คล่องปร๋อแล้ว เชื่อไหมครับว่า นี่คือเรื่องที่คนไข้  "กังวลใจเป็นอันดับ 1"  หลังจากผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เสียงดังในเข่าเทียม (Clicking Sound) เป็นเรื่องปกติ หรือสัญญาณอันตรายกันแน่? วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจให้ฟังชัดๆ ให้คุณลุงคุณป้าสบายใจครับ ความจริงที่หมออยากบอก: "เสียงดัง... ไม่ได้แปลว่าพังเสมอไป" ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนครับว่า  "ข้อเข่าธรรมชาติ"  กับ  "ข้อเข่าเทียม"  สร้างมาจากวัสดุที่ต่างกันคนละโลก เข่าธรรมชาติ:  ผิวข้อเป็นกระดูกอ่อนที่นุ่มและลื่น มีน้ำหล่อเลี้ยง เวลาขยับจึงเงียบกริบ (ถ้ายังไม่เสื่อม) เข่าเทียม:  ทำจาก  "โลหะแข็ง" ...

  เปลี่ยนข้อเข่ามาแล้ว... ต้องดูแลยังไงให้ใช้ได้นานตลอดชีวิต? ตอบทุกคำถามที่คุณป้ากังวลใจ "หมอเก่งคะ... ป้าได้ยินมาว่าข้อเข่าเทียมมันมีวันหมดอายุ ถ้าพลาสติกข้างในมันสึก ป้าต้องทำยังไงคะ? แล้วเรื่องลิ่มเลือดอีกล่ะ ดูในฟิล์มเอกซเรย์ได้ไหม ป้ากังวลไปหมดแล้วค่ะ" นี่คือคำถามจาก "คุณป้าสมศรี" (นามสมมติ) คนไข้ที่น่ารักของผมท่านหนึ่งที่เพิ่งเปลี่ยนข้อเข่าไปได้ 2 ปี แล้วหลานๆ ไปอ่านบทความเจอว่าต้องมาเช็กทุกปี คุณป้าเลยรีบจดคำถามใส่กระดาษมาถามผมชุดใหญ่เลยครับ ผมเข้าใจเลยครับว่า การผ่าตัดใหญ่มาแล้ว ใครๆ ก็อยากให้ "เข่าใหม่" อยู่กับเราไปนานๆ วันนี้ผมเลยขอรวบรวมคำถามที่คุณป้าถาม ซึ่งเชื่อว่าเป็นสิ่งที่คนไข้ผ่าเข่าทุกคนอยากรู้ มาอธิบายให้ฟังแบบละเอียดแต่เข้าใจง่ายที่สุดครับ 1. แผ่นพลาสติกในเข่าสึก... ต้องทำยังไง? ลองนึกภาพว่าข้อเข่าเทียมของเราประกอบด้วย "เหล็ก" สองชิ้นที่แปะไว้ที่ปลายกระดูก และมี "แผ่นพลาสติกชนิดพิเศษ" กั้นอยู่ตรงกลางเพื่อทำหน้าที่แทนกระดูกอ่อนครับ เจ้าแผ่นพลาสติกนี้แหละครับที่เป็นพระเอก เพราะมันช่วยให้เราเดินลื่น ไม่เจ็บ ทำไมมันถึงส...

  ผ่าตัดเข่าเทียมสมัยใหม่ เจ็บน้อย เดินได้ใน 24 ชั่วโมง”จริงไหม? หมออยากชวนมาดูความจริงของเทคโนโลยี ERAS และการจัดการความปวดแบบรอบด้าน “ผ่าตัดเข่าเทียม เดี๋ยวนี้ไม่ค่อยเจ็บ เดินได้ภายในวันเดียว” บางคนฟังแล้วรู้สึกมีความหวัง บางคนกลับคิดว่า… “โฆษณาหรือเปล่า?” บางคนกลัวกว่าเดิม “ผ่าแล้วจะปวดทรมานไหม” หมออยากบอกว่า ประโยคนี้ ‘ไม่ใช่เรื่องโม้’ แต่ก็ ‘ไม่ใช่เวทมนตร์’ มันเกิดขึ้นได้จริง จากแนวคิดการรักษาที่เรียกว่า  ERAS และหัวใจสำคัญที่สุดคือ  การควบคุมความปวดอย่างเป็นระบบ เรื่องเล่าจากห้องตรวจ “หมอคะ… หนูกลัวเจ็บมาก กลัวเดินไม่ได้เป็นเดือน” คุณป้าสมมติชื่อ “ป้าสมใจ” อายุ 68 ปี เข่าเสื่อมมานานกว่า 10 ปี เดินได้แค่ในบ้าน ลุกนั่งต้องจับโต๊ะ กลางคืนปวดจนตื่นบ่อย ป้าสมใจไม่ได้กลัวการผ่าตัด แต่กลัว  ความปวดหลังผ่า นี่คือความกลัวที่หมอได้ยินแทบทุกวัน และเป็นเหตุผลที่หลายคน “ทนปวดต่อ” ทั้งที่คุณภาพชีวิตแย่ลงเรื่อย ๆ สมัยก่อน ผ่าตัดเข่าเทียม = แผลใหญ่ ปวดมาก นอนโรงพยาบาลหลายวัน กว่าจะลุกเดินได้ ต้องรอความปวดลด แต่ปัจจุบัน แนวคิดเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง เราไม่ได้รอให้ปวดแล้วค่อยแก้แต่...

  หมอครับ... ฉีดยาเข่ามา 3 รอบแล้ว แรกๆ ก็ดีอยู่หรอก แต่ทำไมรอบนี้ไม่ถึงเดือนก็กลับมาปวดอีก หรือว่าเข่าผมมันจะเกินเยียวยาแล้วครับ?" คุณลุงประเสริฐ (นามสมมติ) วัย 72 ปี ถามผมด้วยแววตาท้อแท้ แกเป็นคนไข้ที่พยายามเลี่ยงการผ่าตัดมาตลอด ทั้งทานยา ฉีดยาน้ำเลี้ยงข้อ ไปจนถึงฉีดเกล็ดเลือด (PRP) แต่สุดท้ายอาการปวดก็เริ่มกลับมารบกวนชีวิตประจำวันจนแกแทบไม่อยากลุกเดินไปไหน กรณีของคุณลุงประเสริฐคือตัวอย่างที่ชัดเจนของคำว่า  "ยาฉีดเอาไม่อยู่"  ครับ แม้ว่าเทคโนโลยีการฉีดยาเข้าข้อในปัจจุบันจะก้าวหน้าไปมาก แต่เมื่อถึงจุดหนึ่งที่โครงสร้างข้อเข่าพังทลายลงจนถึงขีดสุด การฝืนฉีดยาต่อไปอาจไม่คุ้มค่าและอาจทำให้กล้ามเนื้อรอบเข่าอ่อนแรงลงจนส่งผลเสียต่อการฟื้นตัวหลังผ่าตัดได้ เมื่อไหร่ที่ "สัญญาณเตือน" บอกว่ายาฉีดเริ่มไม่ได้ผล? การฉีดยาเปรียบเสมือนการซ่อมแซมและหล่อลื่น แต่ถ้า "หน้ายาง" (กระดูกอ่อน) สึกจนถึงชั้นเนื้อกระดูกแล้ว (Pathogenesis) การฉีดอะไรลงไปก็เหมือนการเทน้ำลงบนกองทรายครับ นี่คือ 5 สัญญาณที่บอกว่าคุณควรเริ่มพิจารณาเรื่องการผ่าตัด: ระยะเวลาที่ยาออกฤทธิ์สั้นลงเรื่อยๆ: ...

  "ผ่าเข่าไปแล้ว จะอยู่ได้กี่ปีครับหมอ? ต้องมาเจ็บตัวผ่าใหม่อีกไหม?" นี่คือคำถามที่หมอโดนถามทุกครั้งก่อนคนไข้จะตัดสินใจเข้าห้องผ่าตัดครับ... หลายคนกังวลว่าข้อเทียมมันเหมือน "ยางรถยนต์" ที่มีวันหมดอายุ หรือเหมือน "เครื่องใช้ไฟฟ้า" ที่ใช้ไปนานๆ เดี๋ยวก็พัง ต้องมาซ่อม มาเปลี่ยนใหม่ตอนแก่มากๆ ซึ่งตอนนั้นร่างกายอาจจะไม่ไหวแล้ว วันนี้หมอเก่งจะมาไขความลับ "อายุขัยของข้อเข่าเทียม" และวิธีดูแลรักษาให้มันอยู่กับเราไปตราบนานเท่านาน เผลอๆ อยู่ได้ตลอดชีวิตโดยไม่ต้องผ่ารอบสองครับ! เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: ลุงสมชายกับความกังวลเรื่อง "วันหมดอายุ" วันก่อน "ลุงสมชาย" วัย 72 ปี มาตรวจติดตามอาการหลังผ่าตัดเข่าไปได้ 6 เดือน แกเดินปร๋อเข้ามา ยิ้มแย้มแจ่มใส แต่พอนั่งลงคุยกัน สีหน้าแกเริ่มกังวลนิดๆ "หมอครับ... เพื่อนผมเขาบอกว่า ข้อเข่าเทียมเนี่ย มันอยู่ได้แค่ 10 ปีนะ เดี๋ยวพอผม 82 ผมก็ต้องมานอนให้หมอผ่าใหม่ใช่ไหมครับ? ตอนนั้นผมคงไม่มีแรงเดินแล้วมั้ง" หมอยิ้มแล้วตอบลุงไปว่า "ลุงครับ นั่นมันข้อมูลสมัยเมื่อ 20-30 ปีก่อนครับ เดี๋ยวนี้เทคโนโล...

  "ปวดทั้งเข่า ปวดทั้งข้อเท้า เดินก็ลำบาก ขาก็โก่ง... ถ้าต้องผ่าตัด เปลี่ยนข้อไหนก่อนดีครับหมอ?" นี่คือคำถามยอดฮิตที่หมอมักจะเจอในห้องตรวจครับ โดยเฉพาะในคนไข้สูงอายุที่เป็นโรคข้อเสื่อมมานาน จนโครงสร้างขาเริ่มผิดรูป วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจนี้ให้ฟัง แบบชัดๆ ลึกๆ แต่อ่านง่ายเหมือนเดิมครับ เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: ป้าเพ็ญกับขาที่เป็นตัว O เมื่อสัปดาห์ก่อน "ป้าเพ็ญ" วัย 68 ปี เดินกะเผลกเข้ามาในห้องตรวจของหมอ พร้อมกับลูกสาว ป้าเพ็ญมีท่าเดินที่บ่งบอกถึงความเจ็บปวดชัดเจน คือ ตัวโคลงเคลง ขาโก่งออกเป็นรูปตัวโอ (O) และที่สำคัญคือ เวลาลงน้ำหนัก ฝ่าเท้าของป้าจะแบะออกจนแทบจะแบนติดพื้น "หมอคะ ป้าไม่ไหวแล้ว กินยาก็ไม่หาย ฉีดเข่าก็แค่ทุเลา จะไปตลาดก็ต้องนั่งรถเข็น ป้าตัดสินใจแล้วว่ายอมผ่าตัด... แต่ป้าสงสัยอยู่อย่างเดียว ปวดเข่าก็มาก ปวดข้อเท้าก็เยอะ หมอจะผ่าตรงไหนให้ป้าก่อน? หรือผ่าพร้อมกันไปเลยได้ไหม?" คำถามของป้าเพ็ญ เป็นสิ่งที่หลายคนสงสัยครับ เพราะร่างกายเรามันเชื่อมต่อกัน พอเข่าเสื่อม ขาก็โก่ง พอขาโก่ง ข้อเท้าก็ต้องเอียงรับน้ำหนักผิดท่า จนพังตามกันไปเป็นโดมิโน่ ความจริง...

  ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า... แล้ว "เกาต์เทียม" จะหายขาดไหม? (หรือมันจะตามไปหลอกหลอนในข้อใหม่?) "หมอครับ ถ้าผมยอมผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าแล้ว... ไอ้โรคผลึกแคลเซียมที่ทำให้ผมปวดทรมานเนี่ย มันจะจบจริงไหม? หรือผ่าไปแล้วมันก็กลับมาเป็นที่ข้อเทียมได้อีก?" คำถามนี้มาจาก "คุณลุงวิชัย" (นามสมมติ) วัย 78 ปี ผู้ที่เป็นทั้งโรคข้อเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายและมีโรคเกาต์เทียม (CPPD) แทรกซ้อน ลุงวิชัยกลัวการผ่าตัดมาก เพราะแกมีความเชื่อฝังใจว่า "โรคเกาต์เทียมมันอยู่ในเลือด" เหมือนโรคเกาต์ เปลี่ยนข้อไปแล้วเดี๋ยวมันก็วิ่งมาเกาะที่ข้อใหม่อยู่ดี จะเจ็บตัวฟรีหรือเปล่า? นี่เป็นความเข้าใจผิดที่พบบ่อยมากครับ และเป็น "กำแพง" ที่ทำให้ผู้สูงอายุหลายคนยอมทนปวดจนเดินไม่ได้ เพราะไม่มั่นใจผลการรักษา ความจริงคือ: การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Total Knee Replacement) เป็นการ "กำจัดรังปลวก" ที่ได้ผลดีที่สุดสำหรับโรคเกาต์เทียมในเข่าครับ แม้เราจะพูดไม่ได้ว่าหายขาด 100% (ในทางทฤษฎีแพทย์) แต่ในทางปฏิบัติ คนไข้แทบทั้งหมดบอกลาอาการปวดทรมานจากผลึกแคลเซียมไปได้เลย วันนี้หมอเก่ง...

  หยุดความคิดที่ว่า “ผ่าตัด = เดินไม่ได้” ความจริงที่หมออยากบอก เมื่อคุณแม่บ่นปวดเข่าแต่ “กลัวการผ่าตัด” จนยอมทนเจ็บ “หมอคะ... ถ้าผ่าแล้วป้าจะเดินไม่ได้เหมือนคนข้างบ้านไหม?” “ยายแก่ป่านนี้แล้ว ผ่าไปก็ไม่คุ้มหรอก ทนกินยาไปเถอะ” “กลัวดมยาสลบแล้วไม่ตื่นค่ะหมอ” นี่คือประโยคที่ผมได้ยินแทบทุกวัน ในวินาทีที่ผมพูดคำว่า “ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม” ออกไป บรรยากาศในห้องตรวจที่เคยคุยกันสนุกสนานมักจะเงียบกริบทันที แววตาของคนไข้เปลี่ยนจากความหวังเป็นความกังวล วันนี้ผมหมอเก่ง จะมาเปิดใจคุยเรื่องที่คนไข้เข่าเสื่อมกลัวที่สุด คือ “ความกลัวการผ่าตัด” เรามาไขความจริงกันครับว่า สิ่งที่เขาเล่าต่อๆ กันมา กับเทคโนโลยีทางการแพทย์ปัจจุบัน มันต่างกันแค่ไหน และทำไมการผ่าตัดถึงอาจจะเป็นการคืนชีวิตใหม่ ไม่ใช่การเสี่ยงดวงอย่างที่คิด เมื่อ “ป้าแดง” ต้องเลือกระหว่าง “เจ็บจนเดินไม่ได้” กับ “ความกลัวที่ฝังใจ” วันก่อน ป้าแดง (นามสมมติ) อายุ 72 ปี เดินกะเผลกเข้ามาในห้องตรวจพร้อมลูกสาว ป้าแดงเป็นคนไข้ที่ร่าเริงครับ แต่วันนี้หน้าตาหมองคล้ำ ท่านบอกว่าปวดเข่าจนนอนไม่หลับ ขาเริ่มโก่งจนเดินไปซื้อของหน้าปากซอยไม่ไหวแล้ว ผ...

  ข้อเข่าเทียมมีอายุกี่ปี? ผ่าครั้งเดียวใช้ได้ตลอดชีวิตเลยไหม หรือต้องมาเจ็บตัวผ่าซ้ำ? "ผ่าไปแล้วอยู่ได้แค่ 10 ปีจริงเหรอ?" คำถามยอดฮิตที่ทำให้หลายคนยอมทนปวดจนเดินไม่ได้ เพราะกลัวต้องกลับมาผ่าซ้ำตอนแก่กว่าเดิม... ความจริงเป็นอย่างไร เทคโนโลยีเปลี่ยนไปถึงไหนแล้ว วันนี้หมอมีคำตอบที่คนปวดเข่าต้องรู้ครับ! ผ่าเข่าเทียม อยู่ได้นานแค่ไหน? เรื่องจริงที่คนไข้ชอบกังวล เคยได้ยินไหมครับ? คำพูดที่เขาเล่าต่อๆ กันมาว่า "อย่าเพิ่งรีบผ่าเข่า รอให้แก่มากๆ ก่อน ค่อยผ่า เพราะข้อเข่าเทียมมันมีอายุใช้งานเดี๋ยวต้องมาเจ็บตัวผ่ารอบสอง" ประโยคนี้ประโยคเดียว ทำเอาผู้สูงอายุหลายท่านยอมทนปวด กินยาแก้ปวดเป็นกำๆ จนไตจะพัง หรือยอมเดินขากะเผลก จนโครงสร้างหลังเสียไปด้วย เพียงเพราะ "กลัวข้อเข่าเทียมหมดอายุ" วันนี้หมอเก่งขอมาเคลียร์ใจ เล่าความจริงให้ฟังกันแบบชัดๆ ภาษาชาวบ้านครับ เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: "คุณยายป้อม กับความกลัว 10 ปี" วันก่อนหมอได้ตรวจคนไข้ท่านหนึ่ง ชื่อคุณยายป้อม (นามสมมติ) อายุ 72 ปี เดินเข้ามาในห้องตรวจด้วยท่าทางกะเผลกอย่างเห็นได้ชัด ต้องใช้ไม้เท้าช่วยพยุง ตัวคุณยา...