"ข้อเข่าเทียมอยู่ได้กี่ปี? ทำยังไงให้ใช้ได้ตลอดชีวิตโดยไม่ต้องผ่ารอบสอง"
"ผ่าเข่าไปแล้ว จะอยู่ได้กี่ปีครับหมอ? ต้องมาเจ็บตัวผ่าใหม่อีกไหม?"
นี่คือคำถามที่หมอโดนถามทุกครั้งก่อนคนไข้จะตัดสินใจเข้าห้องผ่าตัดครับ... หลายคนกังวลว่าข้อเทียมมันเหมือน "ยางรถยนต์" ที่มีวันหมดอายุ หรือเหมือน "เครื่องใช้ไฟฟ้า" ที่ใช้ไปนานๆ เดี๋ยวก็พัง ต้องมาซ่อม มาเปลี่ยนใหม่ตอนแก่มากๆ ซึ่งตอนนั้นร่างกายอาจจะไม่ไหวแล้ว
วันนี้หมอเก่งจะมาไขความลับ "อายุขัยของข้อเข่าเทียม" และวิธีดูแลรักษาให้มันอยู่กับเราไปตราบนานเท่านาน เผลอๆ อยู่ได้ตลอดชีวิตโดยไม่ต้องผ่ารอบสองครับ!
เรื่องเล่าจากห้องตรวจ: ลุงสมชายกับความกังวลเรื่อง "วันหมดอายุ"
วันก่อน "ลุงสมชาย" วัย 72 ปี มาตรวจติดตามอาการหลังผ่าตัดเข่าไปได้ 6 เดือน แกเดินปร๋อเข้ามา ยิ้มแย้มแจ่มใส แต่พอนั่งลงคุยกัน สีหน้าแกเริ่มกังวลนิดๆ
"หมอครับ... เพื่อนผมเขาบอกว่า ข้อเข่าเทียมเนี่ย มันอยู่ได้แค่ 10 ปีนะ เดี๋ยวพอผม 82 ผมก็ต้องมานอนให้หมอผ่าใหม่ใช่ไหมครับ? ตอนนั้นผมคงไม่มีแรงเดินแล้วมั้ง"
หมอยิ้มแล้วตอบลุงไปว่า "ลุงครับ นั่นมันข้อมูลสมัยเมื่อ 20-30 ปีก่อนครับ เดี๋ยวนี้เทคโนโลยีไปไกลมาก ถ้าลุงดูแลดีๆ ตามที่หมอบอก เผลอๆ ข้อเข่าอันนี้จะอยู่ส่งลุงจนถึงวันสุดท้ายเลยล่ะครับ"
ความจริงที่ควรรู้: "ข้อเข่าเทียม... ไม่ใช่ถ่านไฟฉาย ที่จะหมดอายุกันง่ายๆ"
ในอดีต เมื่อหลายสิบปีก่อน วัสดุที่ใช้ทำข้อเทียมอาจจะยังไม่ทนทานเท่าปัจจุบัน และเทคนิคการผ่าตัดก็ยังไม่แม่นยำเท่าสมัยนี้ ทำให้ค่าเฉลี่ยอายุการใช้งานอาจจะอยู่ที่ 10-15 ปี
แต่ความจริงในปัจจุบัน (Facts): ด้วยเทคโนโลยีวัสดุศาสตร์ (Material Science) ที่ดีขึ้น เช่น พลาสติกชนิดพิเศษที่ทนต่อการสึกหรอ (Highly Cross-linked Polyethylene) และเทคนิคการผ่าตัดที่แม่นยำ ทำให้ กว่า 90% ของข้อเข่าเทียมในปัจจุบัน สามารถใช้งานได้ยาวนานเกิน 20-25 ปีครับ
แปลว่า ถ้าผ่าตอนอายุ 70 ปี ก็มีโอกาสสูงมากที่จะใช้ไปได้ถึงอายุ 90-95 ปี โดยไม่ต้องผ่าตัดซ้ำ!
เจาะลึก: ทำไมข้อเทียมถึงเสื่อม? และจะป้องกันยังไง?
เพื่อให้เราดูแลมันได้ถูกต้อง เราต้องรู้ก่อนว่า "ศัตรู" ของข้อเข่าเทียมคืออะไร
1. การสึกหรอของพลาสติก (Wear)
ข้อเข่าเทียมประกอบด้วยโลหะและพลาสติกชนิดพิเศษ ตรงส่วนพลาสติกนี่แหละครับที่เปรียบเสมือน "หมอนรองกระดูก" ถ้าใช้งานหนักมากๆ มันก็สึกบางลงได้
ปัจจัยเสี่ยง: น้ำหนักตัวเยอะ, กิจกรรมกระแทกแรงๆ (วิ่ง, กระโดด), นั่งยองๆ พับเพียบบ่อยๆ
การป้องกัน: คุมน้ำหนักตัวให้ดี และหลีกเลี่ยงท่าทางที่งอเข่ามากๆ เป็นเวลานาน
2. การหลวมของข้อเทียม (Loosening)
เมื่อพลาสติกสึก หรือกระดูกรอบๆ ข้อเทียมไม่แข็งแรง ข้อเทียมอาจจะขยับหรือหลวมได้ ทำให้เกิดอาการเจ็บเวลาลงน้ำหนัก
แนวทางดูแล: หมอจะนัดมาเอกซเรย์ดูทุก 1-2 ปี เพื่อเช็คว่ามันยังแน่นดีอยู่ไหม ถ้าเริ่มมีปัญหานิดหน่อย หมอจะรู้ทันที
3. การติดเชื้อ (Infection) (เรื่องนี้สำคัญที่สุด!)
นี่คือ "ฝันร้าย" ที่หมอและคนไข้กลัวที่สุดครับ เชื้อโรคไม่ได้มาจากแผลผ่าตัดเสมอไป แต่มันสามารถ "ลอยมาตามกระแสเลือด" ได้!
มาจากไหน?: ฟันผุ, เหงือกอักเสบ, กระเพาะปัสสาวะอักเสบ, แผลที่เท้า หรือการติดเชื้อที่ผิวหนัง
กลไก (Pathogenesis): เมื่อมีเชื้อโรคเข้าสู่กระแสเลือด มันชอบไปเกาะที่ผิวโลหะของข้อเทียม แล้วสร้างเกราะป้องกันตัวเอง (Biofilm) ทำให้ยาฆ่าเชื้อเข้าไม่ถึง จนต้องผ่าตัดล้างหรือเปลี่ยนข้อใหม่
การป้องกัน:
รักษาสุขภาพช่องปาก ขูดหินปูนสม่ำเสมอ ถ้าปวดฟันต้องรีบหาหมอฟัน
ถ้าฉี่ขัด ฉี่แสบ ต้องรีบรักษา
ถ้ามีแผลที่ขาหรือเท้า ต้องทำแผลให้สะอาด อย่าปล่อยให้ลุกลาม
How-to: 5 เคล็ดลับ ยืดอายุข้อเข่าเทียมให้อยู่ตลอดไป
ถ้าอยากให้ "เข่าใหม่" อยู่กับเราไปตลอดชีวิต ให้ทำตามสูตรนี้ครับ:
คุมน้ำหนักให้เป๊ะ: ยิ่งเบา ข้อเทียมยิ่งรับภาระน้อย สึกหราช้าลง
เลี่ยงแรงกระแทก: เปลี่ยนจากการวิ่ง เป็นเดินเร็ว ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยานแทน (Low Impact Exercise) กีฬาเหล่านี้ดีต่อข้อเทียมมาก
ระวังท่าอันตราย: เลี่ยงการนั่งยองๆ นั่งพับเพียบ หรือคุกเข่าบนพื้นแข็งๆ โดยตรง
เฝ้าระวังการติดเชื้อ: อย่างที่บอกไปครับ "ฟันผุ" หรือ "แผลพุพอง" คือเรื่องใหญ่สำหรับคนมีข้อเทียม เป็นอะไรนิดหน่อยต้องรีบรักษา อย่าปล่อยไว้
มาตามนัดหมอเสมอ: แม้จะไม่เจ็บ ก็ต้องมาตรวจเช็คสภาพข้อเทียม (Routine Follow-up) อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง เหมือนเอารถเข้าศูนย์เช็คระยะครับ
การรักษาและการพยากรณ์โรค (ในกรณีที่มีปัญหา)
แล้วถ้ามันเกิดปัญหาจริงๆ ล่ะ? ต้องทำยังไง?
ถ้าพลาสติกสึกอย่างเดียว: หมออาจจะผ่าตัดแค่ "เปลี่ยนแผ่นพลาสติก" (Poly exchange) ซึ่งเป็นการผ่าตัดเล็กกว่าการเปลี่ยนทั้งข้อ พักฟื้นไว
ถ้าข้อหลวมหรือติดเชื้อ: จำเป็นต้องผ่าตัดแก้ไขเปลี่ยนข้อเทียมใหม่ (Revision TKA) ซึ่งเป็นการผ่าตัดที่ซับซ้อนกว่าครั้งแรก แต่ด้วยเทคโนโลยีปัจจุบัน ก็ยังให้ผลการรักษาที่ดีครับ
สรุป (Prognosis): คนไข้ส่วนใหญ่ (ย้ำว่าส่วนใหญ่) จะมีความสุขกับการใช้ชีวิตด้วยข้อเข่าเทียมชุดเดียวไปตลอดครับ ขอแค่ดูแลตัวเองตามคำแนะนำ
บทส่งท้าย
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เป็นการลงทุนเพื่อคุณภาพชีวิตครับ อย่าให้ความกลัวเรื่อง "อายุการใช้งาน" มาปิดกั้นความสุขในการเดินเหินของคุณ เทคโนโลยีเตรียมพร้อมให้คุณใช้งานได้ยาวนานอยู่แล้ว หน้าที่ของคุณคือ... ดูแลรักษาร่างกาย และระวังเรื่องการติดเชื้อเท่านั้นเอง
ถ้าทำได้ตามนี้... ข้อเข่านี้จะพาคุณเดินไปเที่ยว ไปทำบุญ ไปหาลูกหลาน ได้ตราบเท่าที่คุณต้องการเลยครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ข้อเข่าเสื่อม #ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า #อายุข้อเข่าเทียม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ดูแลหลังผ่าตัด #สุขภาพผู้สูงอายุ #ข้อเข่าติดเชื้อ #เดินไม่ได้
References
Evans JT, et al. How long does a knee replacement last? A systematic review and meta-analysis of case series and national registry reports with more than 15 years of follow-up. The Lancet. 2019;393(10172):655-663. (สรุป: งานวิจัยขนาดใหญ่พบว่าข้อเข่าเทียมกว่า 82% สามารถใช้งานได้ยาวนานถึง 25 ปี)
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Artificial Knee Replacement: What to Expect. OrthoInfo. (สรุป: ข้อมูลมาตรฐานจากสมาคมศัลยแพทย์ออร์โธปิดิกส์อเมริกา เกี่ยวกับความคาดหวังและอายุการใช้งานของข้อเข่าเทียม)
Australian Orthopaedic Association National Joint Replacement Registry (AOANJRR). Annual Report 2023. (สรุป: ข้อมูลสถิติระดับชาติของออสเตรเลีย ยืนยันอัตราการรอดของข้อเทียมที่สูงมากในระยะยาว)
Dumbleton J, Manley MT. Metal-on-Metal Total Hip Replacement: What Have We Learned? J Arthroplasty. (Related context on material science improvements in arthroplasty). (สรุป: พัฒนาการของวัสดุศาสตร์ช่วยลดอัตราการสึกหรอของข้อเทียมได้อย่างมีนัยสำคัญ)
Parvizi J, et al. The 2018 Definition of Periprosthetic Hip and Knee Infection: An Evidence-Based and Validated Criteria. J Arthroplasty. 2018. (สรุป: เกณฑ์การวินิจฉัยและระวังป้องกันการติดเชื้อรอบข้อเทียม ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ข้อเทียมล้มเหลว)
Comments
Post a Comment