คนที่เป็น "โรคกระดูกพรุน" ถ้าผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ข้อเทียมจะหลวมง่ายกว่าคนปกติไหม?

 

คนที่เป็น "โรคกระดูกพรุน" ถ้าผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ข้อเทียมจะหลวมง่ายกว่าคนปกติไหม?

"คุณหมอคะ... ป้าเป็นโรคกระดูกพรุนรุนแรง กระดูกบางจ๋อยเหมือนฟองน้ำ ถ้าใส่ข้อเข่าเทียมที่เป็นเหล็กเข้าไป มันจะไม่โยก ไม่หลุด หรือทำกระดูกป้าแตกเหรอคะ?"

นี่คือคำถามที่เปี่ยมไปด้วยความกังวลจากคุณป้าวัย 75 ปีท่านหนึ่ง ที่ทนปวดเข่ามานานหลายปีจนเดินแทบไม่ได้ แต่ "ไม่กล้าผ่าตัด" เพราะมีความเชื่อฝังใจว่า กระดูกตัวเองไม่ดี ผ่าไปเดี๋ยวก็พัง เดี๋ยวข้อก็หลวม

ความกลัวนี้เป็นสิ่งที่เข้าใจได้ครับ เพราะเรามักจินตนาการว่า การเอาของแข็ง (โลหะ) ไปฝังในของนิ่ม (กระดูกพรุน) มันน่าจะอยู่ได้ไม่นาน เหมือนตอกตะปูลงในไม้ผุ

แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ เทคโนโลยีการผ่าตัดและวัสดุในปัจจุบันก้าวหน้าไปไกลมากครับ วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจให้กระจ่างว่า "คนเป็นโรคกระดูกพรุน ผ่าตัดเข่าได้ไหม และข้อจะหลวมง่ายจริงหรือ?"

เข้าใจก่อน: "กระดูกพรุน" คืออะไรในมุมของช่างซ่อมกระดูก

โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) คือภาวะที่เนื้อกระดูกภายในมีความหนาแน่นลดลง โครงสร้างที่เคยสานกันแน่นหนาเหมือนตาข่ายถี่ๆ กลับกลายเป็นตาข่ายห่างๆ เปราะบาง เหมือนฟองน้ำแห้งๆ หรือขนมปังกรอบ

เมื่อกระดูกบางลง ความสามารถในการรับน้ำหนักก็น้อยลง และความสามารถในการ "ยึดเกาะ" กับวัตถุภายนอกก็น้อยลงตามธรรมชาติครับ... ฟังดูน่ากังวลใช่ไหมครับ?

แต่ข่าวดีคือ หมอผ่าตัดกระดูกรู้วิธีรับมือกับปัญหานี้มานานแล้วครับ

ความลับของการยึดติด: "ซีเมนต์กระดูก" ฮีโร่ของคนกระดูกบาง

ในการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เรามีวิธีติดตั้งข้อเทียมหลักๆ อยู่ 2 แบบครับ

1. แบบไม่ใช้ซีเมนต์ (Cementless / Press-fit): แบบนี้ผิวข้อเทียมจะขรุขระ เพื่อให้กระดูกจริง "งอก" เข้าไปยึดเกาะกับผิวโลหะเอง วิธีนี้ดีมากสำหรับคนอายุน้อยที่กระดูกยังแข็งแรงและสร้างใหม่เก่ง

2. แบบใช้ซีเมนต์ (Cemented Fixation): ** นี่คือ "มาตรฐานทองคำ" สำหรับผู้สูงอายุและคนเป็นโรคกระดูกพรุนครับ เราจะใช้สารชนิดหนึ่งที่เรียกว่า "Bone Cement" (ซีเมนต์กระดูก) ซึ่งมีคุณสมบัติเหมือน "กาวมหาอุด" หรือปูนเนื้อละเอียด เข้าไปทำหน้าที่ ประสาน ระหว่างผิวข้อเทียมกับเนื้อกระดูก

ทำไมซีเมนต์ถึงแก้ปัญหากระดูกพรุนได้? ลองจินตนาการว่ากระดูกพรุนเหมือน "อิฐบล็อกที่มีรูพรุน" ถ้าเราเสียบเหล็กเข้าไปเฉยๆ มันอาจจะหลวม แต่ถ้าเราอัดปูนซีเมนต์เข้าไปในรูพรุนเหล่านั้น แล้ววางเหล็กลงไป พอปูนแห้ง มันจะกลายเป็นเนื้อเดียวกันที่แข็งแรงมากครับ

ดังนั้น แม้กระดูกจะบาง แต่ตัวซีเมนต์จะช่วยกระจายแรงและเพิ่มการยึดเกาะให้แน่นหนา ทำให้ข้อเข่าเทียม "ไม่หลวมง่าย" อย่างที่กังวลครับ

ความจริงจากงานวิจัย: หลวมง่ายกว่าจริงไหม?

ข้อมูลทางการแพทย์ยืนยันชัดเจนครับว่า หากใช้เทคนิคการผ่าตัดที่ถูกต้อง และใช้ซีเมนต์กระดูกที่มีคุณภาพ อัตราการหลวมของข้อเข่าเทียมในคนที่เป็นโรคกระดูกพรุน "ไม่ได้แตกต่าง" จากคนกระดูกปกติในระยะ 10-15 ปีแรกครับ

คนไข้สามารถเดินได้ ลงน้ำหนักได้ทันทีหลังผ่าตัด ไม่ต่างจากคนทั่วไปเลย

แต่... สิ่งที่น่ากลัวกว่า "ข้อหลวม" คืออะไร?

แม้ตัวข้อเทียมจะไม่หลุดออกมา แต่ความเสี่ยงที่แท้จริงของคนกระดูกพรุนคือ "กระดูกหักรอบข้อเทียม" (Periprosthetic Fracture) ครับ

เนื่องจากตัวข้อเทียมแข็งมาก แต่กระดูกรอบๆ (ที่รับข้อเทียม) ยังคงบางอยู่ หากคนไข้ "หกล้ม" กระแทกแรงๆ จุดที่จะพังไม่ใช่ข้อเทียมครับ แต่เป็นกระดูกต้นขาหรือหน้าแข้งที่รองรับข้อเทียมอยู่นั่นเองที่จะแตกหัก

นี่คือเหตุผลที่หมอย้ำเสมอว่า ผ่าเข่าเสร็จแล้ว งานยังไม่จบ ต้องรักษาโรคกระดูกพรุนควบคู่กันไปด้วย!

แผนการรักษา: ผ่าตัดอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด

สำหรับคนไข้ที่มีภาวะกระดูกพรุน หมอจะมีการวางแผนที่รัดกุมกว่าปกติครับ:

1. ประเมินความหนาแน่นกระดูก (Bone Density Scan - DEXA): ก่อนผ่าตัด หรือหลังผ่าตัด เราจะเช็คดูว่ากระดูกบางระดับไหน เพื่อวางแผนการรักษาทางยา

2. เลือกข้อเทียมและเทคนิคที่เหมาะสม: หมออาจจะเลือกข้อเทียมที่มีแกนยาวขึ้น (Stem Extension) ในบางกรณี เพื่อช่วยกระจายแรงกดไปสู่กระดูกส่วนที่แข็งแรงกว่า ลดโอกาสที่กระดูกผิวหน้าจะทรุดตัว

3. การผ่าตัดที่นุ่มนวล: ระหว่างผ่าตัด หมอต้องระวังมากเป็นพิเศษในการตัดแต่งกระดูก เพื่อไม่ให้เกิดรอยร้าว เพราะกระดูกคนไข้จะเปราะเหมือนเปลือกไข่

การดูแลหลังผ่าตัด: หัวใจสำคัญคือ "อย่าล้ม" และ "เติมกระดูก"

เมื่อได้เข่าใหม่ไปแล้ว หน้าที่ของคนไข้คือการดูแลฐานราก (กระดูก) ให้แข็งแรงขึ้นครับ

1. รักษาโรคกระดูกพรุนอย่างจริงจัง:

• แคลเซียมและวิตามินดี: ต้องทานให้ถึงปริมาณที่ร่างกายต้องการ
• ยารักษาโรคกระดูกพรุน: ปัจจุบันมียาฉีดหรือยากินที่ช่วยเพิ่มมวลกระดูกได้ดีมาก หมออาจจะพิจารณาให้ยาเหล่านี้เพื่อลดความเสี่ยงกระดูกหักในอนาคต

2. ป้องกันการหกล้ม (Fall Prevention): อันนี้สำคัญที่สุดครับ

• จัดบ้านให้โล่ง ไม่มีสายไฟระเกะระกะ
• ห้องน้ำต้องมีราวจับ พื้นไม่ลื่น
• รองเท้าต้องเกาะพื้นดี
• ช่วงแรกอาจต้องใช้ไม้เท้า (Walker) ช่วยพยุงจนกว่าจะมั่นใจ

3. ออกกำลังกายลงน้ำหนัก (Weight-bearing Exercise): การเดิน การยืน หรือการบริหารกล้ามเนื้อขา จะช่วยกระตุ้นให้ร่างกายสร้างมวลกระดูกเพิ่มขึ้น การนอนเฉยๆ จะยิ่งทำให้กระดูกบางลงครับ

สรุป

โรคกระดูกพรุน "ไม่ใช่ข้อห้าม" ในการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมครับ และความเชื่อที่ว่าข้อจะหลวมง่ายกว่าคนปกตินั้น "ไม่เป็นความจริง" หากได้รับการผ่าตัดด้วยเทคนิคการใช้ซีเมนต์กระดูกที่ได้มาตรฐาน

สิ่งที่ต้องตระหนักคือ "ความเสี่ยงจากการหกล้มแล้วกระดูกหัก" ต่างหาก ดังนั้น การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าในผู้ป่วยกลุ่มนี้ จึงต้องมาคู่กับการ "รักษาโรคกระดูกพรุน" เสมอ เพื่อให้ทั้ง "ข้อ" และ "กระดูก" แข็งแรงอยู่คู่กันไปให้นานที่สุด

อย่าปล่อยให้ความกลัวเรื่องกระดูกบาง มาพรากโอกาสในการกลับมาเดินได้อย่างมีความสุขนะครับ ปรึกษาหมอ ตรวจวัดมวลกระดูก และวางแผนการรักษาร่วมกัน เราซ่อมได้ทั้งเข่าและเสริมทั้งกระดูกครับ

ด้วยความปรารถนาดี บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #กระดูกพรุน #เปลี่ยนข้อเข่าเทียม #ข้อเข่าเสื่อม #กระดูกบาง #ผู้สูงอายุ #BoneCement #ผ่าตัดเข่า #รักษากระดูกเชียงใหม่ #ป้องกันกระดูกหัก

---

References

1. Lips P, van Schoor NM. Quality of life in patients with osteoporosis. Osteoporos Int. 2005;16(5):447-55.
2. Mao LB, Qi J, Zhang Y. Outcomes of total knee arthroplasty in patients with osteoporosis: a systematic review and meta-analysis. Orthop Surg. 2019;11(6):951-8.
3. Pijls BG, Valstar ER, Nouta KA. Early migration of tibial components is associated with late revision: a systematic review and meta-analysis of 21,248 total knee arthroplasties. Acta Orthop. 2012;83(6):614-24.
4. Gao Y, Luo S, Yuan J. Osteoporosis treatment in post-total knee arthroplasty patients: a review. J Orthop Surg Res. 2021;16(1):15.
5. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Osteoporosis and Joint Replacement [Internet]. Rosemont (IL): AAOS; 2023 [cited 2024 Jul 18]. Available from: https://orthoinfo.aaos.org