"เดินแล้วมีเสียงกึกๆ เหมือนมีอะไรหลวมในเข่า... ข้อเทียมที่ใส่ไปมันพังหรือเปล่าคะหมอ?"

 

"เดินแล้วมีเสียงกึกๆ เหมือนมีอะไรหลวมในเข่า... ข้อเทียมที่ใส่ไปมันพังหรือเปล่าคะหมอ?"

มีคนไข้ชายท่านหนึ่ง อายุ 70 กว่าๆ เข้ามาปรึกษาหมอด้วยความกังวลใจอย่างมากครับ แกเพิ่งผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมไปได้ประมาณ 6 เดือน ช่วงแรกๆ ก็เดินดีไม่มีปัญหาอะไร แต่พอกลับไปใช้ชีวิตปกติ เริ่มเดินออกกำลังกายตอนเช้า แกบอกว่า "ทุกก้าวที่เดิน จะได้ยินเสียง กึก... กึก... ดังมาจากในเข่า"

แกกังวลจนไม่กล้าเดิน นอนไม่หลับ กลัวว่าน็อตจะหลุด หรือหมอใส่ข้อเทียมให้ไม่แน่น หรือว่ากระดูกมันแตกข้างใน... จินตนาการไปไกลเลยครับ

วันนี้หมอเก่งขอมาเคลียร์ชัดๆ ให้สบายใจกันครับว่า เสียงกึกกักหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Clicking Sound after TKA) มันคือเสียงอะไร เกิดจากอะไร และเมื่อไหร่ที่ต้องเริ่มกังวลครับ

ความจริงของ "ข้อธรรมชาติ" vs "ข้อเทียม"

ก่อนอื่นต้องเข้าใจโครงสร้างก่อนครับ ข้อเข่าธรรมชาติ: ผิวสัมผัสคือกระดูกอ่อน (Cartilage) ซึ่งมีความลื่น มันวาว และมีน้ำหล่อเลี้ยงเข่าคอยหล่อลื่น เวลาขยับจึง "เงียบกริบ" เหมือนเราเดินเท้าเปล่าบนพรมหนาๆ

ข้อเข่าเทียม: วัสดุที่ใช้คือ โลหะ (Metal) และ พลาสติกชนิดพิเศษ (Polyethylene) ที่แข็งแรงมาก เวลาขยับ มันคือการเสียดสีกันระหว่าง "โลหะกับพลาสติก" ครับ

ลองนึกภาพตามหมอนะครับ... ถ้าเราใส่รองเท้าส้นแข็งเดินบนพื้นกระเบื้อง ยังไงก็ต้องมีเสียง "ตึกๆ" บ้าง ใช่ไหมครับ? ข้อเข่าเทียมก็คล้ายกันครับ มันเป็นเครื่องจักรกล (Mechanical bearing) ดังนั้นการเกิดเสียงบ้างในบางจังหวะ ถือเป็น "เรื่องปกติที่พบได้" ครับ

สาเหตุของเสียง: มันดังมาจากไหน?

เสียงกึกกัก หรือเสียงคลิก (Clicking/Clunking) หลังผ่าตัด เกิดได้จากหลายสาเหตุครับ

1. เสียงจากการกระทบกันของวัสดุ (Implant Articulation): นี่คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดครับ เวลาเราเดินช่วงที่เท้าลอยจากพื้นแล้วเหยียดขาออกเพื่อจะวางเท้าลง (Swing phase) จังหวะนั้นผิวพลาสติกกับโลหะอาจจะแยกจากกันนิดหนึ่ง พอก้าวลงน้ำหนักปุ๊บ มันก็ประกบกันปั๊บ เกิดเสียง "กึก" เบาๆ เรียกว่า Lift-off phenomenon ซึ่งไม่อันตรายครับ

2. พังผืดในเข่า (Scar Tissue / Patellar Clunk): ร่างกายบางคนสร้างพังผืดเก่งครับ โดยเฉพาะบริเวณเหนือลูกสะบ้า พอเรางอเข่าหรือเหยียดเข่า ก้อนพังผืดนี้มันอาจจะไปสะดุดกับร่องของข้อเข่าเทียม ทำให้เกิดเสียง "กึก" จังหวะที่มันดีดตัวออกมา ภาวะนี้เรียกว่า Patellar Clunk Syndrome

3. กล้ามเนื้อยังไม่แข็งแรงพอ (Muscle Weakness): อันนี้สำคัญมาก! ข้อเข่าเทียมจะทำงานได้นิ่งและเงียบ ต้องอาศัย "กล้ามเนื้อต้นขา" (Quadriceps) คอยดึงประคองไว้ครับ ถ้ากล้ามเนื้อเรายังลีบ หรือแรงยังไม่ดี พอเดินปุ๊บ ข้อขยับได้อิสระเกินไปนิดหน่อย (Micro-motion) ก็จะเกิดเสียงดังได้ครับ

4. ฟองอากาศในน้ำไขข้อ (Cavitation): คล้ายๆ เวลาเราหักนิ้วแล้วดังเปราะ เกิดจากแรงดันในข้อเปลี่ยนแปลงกะทันหัน ทำให้แก๊สในน้ำเลี้ยงข้อแตกตัวออก

เสียงแบบไหน "ปกติ" vs เสียงแบบไหน "อันตราย"?

ไม่ใช่ทุกเสียงที่น่ากลัวครับ หมอมีหลักการแยกง่ายๆ ดังนี้:

🟢 แบบที่ 1: เสียงที่ "ไม่อันตราย" (สบายใจได้)

• ได้ยินเสียงกึกเบาๆ เป็นบางจังหวะ
• "ไม่มีความเจ็บปวด" ร่วมด้วย (Painless Clicking)
• เข่าไม่บวม ไม่แดง
• เดินได้ปกติ ลงน้ำหนักได้เต็มที่ ขาไม่ทรุด
• แบบนี้พบได้ถึง 10-20% ของคนไข้หลังผ่าตัดครับ และมักจะเสียงเบาลงเมื่อเวลาผ่านไปหรือเมื่อกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น

🔴 แบบที่ 2: เสียงที่ "ต้องรีบมาหาหมอ" (สัญญาณเตือน)

• มีเสียงดังร่วมกับอาการ "เจ็บ" หรือ "ปวด"
• รู้สึกว่าเข่า "หลวม" หรือ "โยก" ไม่มั่นคงเหมือนจะหลุด
• เข่า "ทรุด" หรือพับลงขณะเดิน
• เข่าบวมขึ้นมาใหม่ หรือมีรอยแดงร้อน
• เสียงดัง "เอี๊ยดอ๊าด" เหมือนเหล็กสีกันตลอดเวลา (Squeaking)
• ถ้ามีอาการเหล่านี้ อาจบ่งบอกถึง ปัญหาของข้อเทียมหลวม (Loosening), การติดเชื้อ (Infection), หรือลูกสะบ้าทำงานผิดปกติ ต้องรีบตรวจเช็คครับ

การตรวจวินิจฉัย: หมอจะเช็คอะไรบ้าง?

ถ้าคนไข้กังวลเรื่องเสียง หมอจะตรวจละเอียดเพื่อความชัวร์ครับ

1. ซักประวัติ: เสียงดังท่าไหน? เจ็บไหม?
2. ตรวจร่างกาย: หมอจะลองจับเข่าขยับดูความมั่นคง (Stability) ของเส้นเอ็น ดูการเคลื่อนไหวของลูกสะบ้า และดูกล้ามเนื้อว่าลีบไหม
3. เอกซเรย์ (X-ray): ดูว่าข้อเทียมยังวางตัวอยู่ในตำแหน่งดีไหม มีร่องรอยของการหลวม หรือน็อตคลายตัวหรือไม่
4. เจาะเลือด (Blood Test): เฉพาะในรายที่สงสัยว่ามีการติดเชื้อซ่อนเร้น

แนวทางการดูแลรักษา: ทำยังไงให้เสียงหายไป?

ถ้าหมอตรวจแล้วว่า "ข้อไม่หลวม ไม่ติดเชื้อ และไม่เจ็บ" การรักษาหลักคือ "การทำกายภาพบำบัด" ครับ

1. สร้างกล้ามเนื้อคือเกราะป้องกันเสียง เป้าหมายคือทำยังไงก็ได้ให้กล้ามเนื้อต้นขา (Quadriceps) แข็งแรงที่สุด เพื่อทำหน้าที่เหมือน "โช้คอัพ" คอยจับข้อเทียมให้นิ่ง

• ท่าแนะนำ: นั่งเก้าอี้ เหยียดเข่าตรง เกร็งค้างไว้ 10 วินาที แล้วเอาลง ทำบ่อยๆ วันละ 100-200 ครั้ง (แบ่งทำเป็นเซ็ต)

2. ปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงท่าที่ทำให้เกิดเสียงบ่อยๆ ในช่วงแรก เช่น การลุกนั่งเร็วๆ หรือการบิดหมุนเข่าแรงๆ

**3. การผ่าตัดแก้ไข (Revision Surgery)**ขอย้ำว่า "พบน้อยมาก" หมอจะพิจารณาผ่าตัดแก้ไขก็ต่อเมื่อ มีอาการปวดรุนแรง ข้อเทียมหลวมจริงๆ หรือมีพังผืดก้อนใหญ่ที่ขัดขวางการเดินเท่านั้นครับ ถ้าแค่มีเสียงแต่ไม่เจ็บ... ไม่คุ้มที่จะผ่าใหม่ครับ

พยากรณ์โรค: จะเป็นแบบนี้ตลอดไปไหม?

ข่าวดีคือ ในคนไข้ส่วนใหญ่ "เสียงจะค่อยๆ ลดลง" เมื่อร่างกายปรับตัวเข้ากับข้อเทียมได้ดีขึ้น พังผืดเริ่มเข้าที่ และที่สำคัญคือ "เมื่อกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น" เสียงกึกกักจะหายไป หรือเบาลงจนเราไม่ได้สังเกตครับ

บางคนอาจจะได้ยินเสียงไปตลอดชีวิต แต่ถ้ามันไม่เจ็บ ก็ถือว่าเป็น "เพื่อนร่วมทาง" ครับ สามารถใช้งานเข่าได้ตามปกติ เดินเที่ยว ออกกำลังกายได้เหมือนเดิม

สรุป

เสียงกึกกักในเข่าหลังผ่าตัด ส่วนใหญ่เป็นเรื่อง "ปกติทางกลไก" (Physiological Noise) ของวัสดุเทียมครับ ตราบใดที่ "เสียงดังแต่ไม่เจ็บ" และ "เข่าไม่บวมไม่ทรุด" ขอให้สบายใจได้ครับว่าข้อเข่ายังแข็งแรงดี

หน้าที่ของเราคือ "อย่าหยุดเดิน" และ "ขยันบริหารกล้ามเนื้อ" ครับ ยิ่งกล้ามเนื้อแน่น เข่ายิ่งนิ่ง เสียงยิ่งเงียบครับ แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่มีอาการเจ็บปวดร่วมด้วย อย่ารอช้า ให้รีบกลับมาปรึกษาหมอนะครับ

ด้วยความปรารถนาดี บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า #เสียงในเข่า #เข่าลั่น #กายภาพบำบัดเข่า #TKA #เข่าเสื่อม #ข้อเข่าเทียม #ปวดเข่า #รักษากระดูกเชียงใหม่

---

References

1. Nam D, Barrack RL, Nunley RM. Patellar Clunk Syndrome Following Total Knee Arthroplasty. J Arthroplasty. 2011;26(6 Suppl):111-4.
2. Dennis DA, Kim RH, Johnson DR, Springer BD, Fehring TK, Sharma A. The John Insall Award: Control-matched evaluation of painful patellar crepitus after total knee arthroplasty. Clin Orthop Relat Res. 2011;469(1):10-7.
3. Song SJ, Bae DK, Kim KI, Lee CH. Noise in Total Knee Arthroplasty: A Systematic Review. Clin Orthop Surg. 2016;8(4):349-357.
4. Sharkey PF, Lichstein PM, Shen C, Tokarski AT, Parvizi J. Why are total knee arthroplasties failing today? J Arthroplasty. 2014;29(9):1774-8.
5. Pritchett JW. A Comparison of the Noise Generated from Different Types of Knee Prostheses. J Knee Surg. 2013;26(2):101-4.